تاۋلى قاراباق پروبلەماسى دەگەندە, ەڭ الدىمەن, ەلباسىمىزدىڭ وسى ماسەلەگە قاتىستى باستاماسى ويعا ورالادى. دالىرەك ايتقاندا, 1992 جىلدىڭ 27 تامىزىندا الماتىدا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماشى بولۋىمەن تاۋلى قاراباقتاعى قارۋلى قاقتىعىستى رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇشجاقتى كەلىسىم باستالعان ەدى. وعان ازەربايجاننىڭ, ارمەنيانىڭ جانە قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى قاتىستى. كەلىسسوزدىڭ ءبىرىنشى تۋرىنان كەيىن دە, كەلىسسوز اياقتالعان سوڭ دا وعان قاتىسۋشىلاردى ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ قابىلداپ, قازىرگى كەزدەگى باستى مىندەت قاقتىعىستى توقتاتۋدىڭ ناقتى جولدارىن ىزدەستىرۋ ەكەنىن اتاپ وتكەن بولاتىن.
سول قابىلداۋلار بارىسىندا ازەربايجان مەن ارمەنيانىڭ مينيسترلەرى قازاقستان باسشىسىنا قانتوگىستى توقتاتۋداعى قايراتكەرلىگى جانە بىتىمگەرشىلىك قىزمەتى ءۇشىن العىستارىن بىلدىرگەن-ءدى. كەلىسسوزدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قول قويىلعان مەموراندۋمدا ەكى ەلدىڭ مينيسترلەرى ازەربايجان مەن ارمەنيانىڭ سوعىس قيمىلدارىن 1992 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ توقتاتۋعا دايىن ەكەندىكتەرى مالىمدەلگەن. بۇل مەرزىم پرەزيدەنتتەر – ن. ءا. نازارباەۆ, ءا.ەلشىبەي جانە ل.تەر-پەتروسيان اراسىنداعى ۋاعدالاستىق بويىنشا كەلىسىلدى. ارادا ءبىر اپتاداي ۋاقىت وتكەندە, ياعني 3 قىركۇيەك كۇنى ازەربايجاننىڭ قازاق اۋدانى مەن ارمەنيانىڭ يدجەۆان اۋدانى ارالىعىنداعى شەكارادا اتالعان ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ, سونداي-اق قازاقستان باسشىسىنىڭ ارنايى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ازەربايجان مەن ارمەنيا اراسىنداعى سوعىس قيمىلدارىن توقتاتۋ تۋرالى حاتتاماعا قول قويىلدى.
ەلباسىمىزدىڭ باستاماشى بولىپ, بىتىمگەرشىلىك تانىتۋىنىڭ ارقاسىندا ورناعان ەكى ەل اراسىنداعى تىنىشتىق شيرەك عاسىرعا جۋىق, ناقتى ايتقاندا, وتكەن جىلدىڭ ساۋىرىنە دەيىن ساقتالىپ كەلدى. راس, ءار جىلدارى قوس تاراپتان دا وق اتىلعان وقيعالار بولدى, ادام ولىمىنە سوقتىرعان جاعدايلار دا كەزدەستى. ال وتكەن جىلعى ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا ءتورت كۇنگە سوزىلعان ازەربايجان مەن ارمەنيا اسكەرلەرى اراسىنداعى قارۋلى قاقتىعىس سولاردىڭ بارىنەن اسىپ ءتۇستى. كەيبىر اقپاراتتارعا قاراعاندا, قاقتىعىس 200-دەي ادامنىڭ ءومىرىن جالماعان. تاراپتار ءبىر-بىرىنە قارسى اۋىر ارتيللەريا مەن تانككە قارسى اتىس قارۋلارىن دا قولدانعان. بۇدان بولەك, وسى جىلعى 4 شىلدەدە ارمەنيا اسكەرلەرىنىڭ اتقان زىمىراندارىنان ازەربايجاننىڭ الحانلى ەلدى مەكەنىندە ەكى جاستاعى قىز بالا مەن ونىڭ اجەسى قازا تاپقانى جونىندە اقپارات تا تارادى.
بىرقاتار ساراپشىلار تاۋلى قاراباق پروبلەماسىن بەيبىت جولمەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن پىكىر ايتادى. مۇنىڭ استارىندا ازەربايجان مەن ارمەنيانى كەڭ كولەمدەگى قارۋلى قاقتىعىستارعا «شاقىرۋ» جاتقانىن بايقاۋ قيىن ەمەس. سەبەبى, وتكەن جىلعى ساۋىردەگى قايعىلى جاعدايدان كەيىن ەكى تاراپ تا «سوعىس قيمىلدارىن قايتا باستاۋعا» كەتارى ەمەس ەكەندىكتەرىن اشىپ ايتپاسا دا, ونى وزدەرىنىڭ ءىس-ارەكەتتەرى ارقىلى سەزدىرگەندەي بولدى. ونىڭ ۇستىنە, وسى قاقتىعىستا ازەربايجان اسكەرلەرىنىڭ ارمياندار باقىلاۋىنداعى جەرلەرىنىڭ ءبىرشاما اۋماعىنا قايتادان باقىلاۋ ورناتۋى ازەربايجاندىق قوعامداستىقتىڭ ءوز قارۋلى كۇشتەرىنە دەگەن سەنىمىن وياتتى.
قارۋلى كۇشتەر دەمەكشى, 2006 جىلدان رەسمي باكۋ وزدەرىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قارجىلاندىرۋ, قورعانىس سالالارىن وزىق ۇلگىدەگى قارۋ-جاراق تۇرلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرە باستادى. سونداي-اق, قازىرگى كەزدە باكۋ مەن ەرەۆان تاۋلى قاراباق جانجالىن رەتتەۋدەگى ەقىۇ-نىڭ مينسك توبىنا دەگەن سەنىمى ازايعانىن, توپ جۇمىسى توقىراۋعا ۇشىراي باستاعانىن اشىق مالىمدەپ وتىر. ويتكەنى, ارمەنيا مەن ازەربايجان پرەزيدەنتتەرىنىڭ وتكەن جىلعى ۆەنا جانە سانكت-پەتەربۋرگتەگى جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەرى كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرمەدى. وسى كەزدەسۋلەردە تاراپتار ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى باستاۋعا ىڭعاي تانىتادى دەپ كۇتىلگەن ەدى. ال مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ەندىگى كەزدەسۋىن وسى جىلدىڭ سوڭىنا قاراي وتكىزۋ قاراستىرىلىپ جاتقانى جونىندە اقپارات بار. جالپى, تاۋلى قاراباق ءتۇيىنىنىڭ قالاي جانە قاشان شەشىلەتىنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. قوس تاراپتىڭ دا قوياتىن تالابى, وزىندىك ۇستانىمى بار. باكۋ تاۋلى قاراباقتىڭ ءوزىن ءوزى باسقارۋى ازەربايجاننىڭ ىشىندە بولۋى قاجەتتىگىن تالاپ ەتۋدە. ەرەۆان تاۋلى قاراباق حالقى ءوز تاعدىرىن ازەربايجاننان تىس ايقىنداۋى ءتيىس دەپ سانايدى. ال ۋاقىت بولسا زىمىراپ ءوتىپ جاتىر. ول بىرەۋىنە – ءتيىمدى, ەكىنشىسىنە – ءتيىمسىز. ويتكەنى, ماسەلەنىڭ ۇزاققا سوزىلۋى ءۇمىتتى ازايتادى, كۇدىكتى كوبەيتەدى. بۇۇ كەزىندە تاۋلى قاراباق ماسەلەسىن بەيبىت جولمەن رەتتەۋگە بايلانىستى قارارلار دا قابىلداعان. حالىقارالىق قوعامداستىق بەدەلدى ۇيىمنىڭ قۇجاتتارى نەگىزىندە وسى ءتۇيىندى پروبلەمانىڭ بەيبىت جاعدايدا شەشىلۋىنە ءۇمىت ارتادى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان»